Đại hội X của Đảng CSVN đang được sửa soạn ráo riết. Hai mươi năm sau Đại hội VI, có lẽ đây là Đại hội quan trọng nhất, đánh dấu một chuyển hướng mới cho đường lối chính trị của Đảng CSVN.

Một mặt, vì sức ép ở ngoài và trong nước của các nhà đấu tranh dân chủ, những tổ chức ngoài chính phủ về nhân quyền và tự do tôn giáo, vì sức ép của chính phủ Hoa Kỳ, CSVN phải nới tay về nhân quyền.

Mặt khác, CSVN không thể để xã hội tha hoá đến mức hoàn toàn không còn kềm chế nổi. Tham nhũng và khoảng cách giàu nghèo là hai cái bệnh rất nguy ngập của chế độ. CSVN muốn chỉnh đốn lại Đảng. Bài của ông Lê Đăng Doanh đã có nhiều phản ứng ở trong và ngoài nước. Đấy là mục tiêu của những người cho bài này lọt ra ngoài. Những nhà quan sát tình hình Việt-Nam đều cho rằng đây là dấu hiệu Đảng CSVN đang dân chủ hoá Đảng để trong tương lai có thể, hoặc nói rằng, Việt-Nam độc đảng nhưng dân chủ, hoặc hứa bỏ điều bốn trong hiến pháp, cho hoạt động đa đảng nhưng vẫn nắm tất cả quyền lực vì Đảng CSVN lớn mạnh và « dân chủ » hơn các đảng khác.

Trường hợp thứ nhất, Đảng CSVN vẫn giữ y nguyên hiến pháp, vẫn chơi trò độc đảng, độc đoán và toàn trị. Nhân dân Việt-Nam còn  tiếp tục phải khổ cực vì nạn tham nhũng, vì xã hội tha hoá. Nhưng đối với những người đấu tranh chính trị tại hải ngoại, đây là trường hợp dễ dàng nhất, cứ tiếp tục chống lại chính quyền CSVN, đòi tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, đòi dân chủ hoá Việt-Nam. Một vị thế cần thiết và có hiệu lực nhưng rất « tiện nghi ».

Trường hợp thứ hai, ban lãnh đạo CSVN củng cố và tiếp tục « dân chủ hoá » Đảng,  hứa hẹn sửa đổi hiến pháp và sẽ bỏ điều 4 nay mai, chấp nhận vài điều kiện cho nhân quyền để làm vừa lòng Hoa Kỳ và Liên Âu, kiểm soát chặt chẽ truyền thông tuy từ từ cho phép « đa đảng », kiểm soát an ninh, quân đội v.v. Liệu trong trường hợp này, những lực lượng chống độc tài CSVN có đủ khả năng để hoạt động và bành trướng không ?

Với lại, cũng như mọi người, ban lãnh đạo Hà Nội cũng lấy được cái kinh nghiệm của các Đảng CS khác, tại Đông Âu, Trung Quốc v.v. Chúng ta đứng trước một chế độ đang bị lịch sử sa thải, nhưng những địch thủ chấp nhận đổi lốt, như Poutine ở Nga, như Kwasniewski ở Ba Lan, và nếu chúng ta chậm trể, ù lì, cộng đồng đấu tranh hải ngoại cũng sẽ bị sa thải vì không biết sống với thực tế.

Cách đây không lâu, trong một buổi ra mắt sách Suy Tư và Ước Vọng của ông Nguyễn Thanh Giang và đòi nhân quyền cho Việt-Nam tại Paris, ông Robert Krzyszton, Tổng thư ký viện Paderewski, một Trung tâm nghiên cứu chính trị lớn Ba Lan, cho biết rằng hiện giờ, những người lãnh đạo của CS Ba Lan cũ đã lần lần nắm hết guồng máy chính trị, an ninh, giáo dục và kinh tế Ba Lan. Lý do, ông Lech Walesa và những người đấu tranh cho nghiệp đoàn Solidarnosc không có khả năng để cai trị Ba Lan lúc nắm được chính quyền trong tay. Nhân dân Ba Lan, tuy là nhân dân tiên phong trong công cuộc làm sụp đổ chế độ cộng sản tại Đông Âu, nhưng lại là một nạn nhân « kiểu mẫu » của thời « hậu cộng sản ». Lúc các chế độ CS Đông Âu sụp đổ, một số đại học Âu Mỹ đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo với đề tài « hậu cộng sản Việt-Nam »  nhưng hình như chỉ là kinh nghiệm sách vở, từ trong đầu óc mà viết ra, ít ai để ý đến kinh nghiệm cay đắng của những người sống thật sự dưới chế độ « hậu cộng sản ». Trong một buổi họp tại Paris, tôi được nghe một « nhà chính trị nho nhỏ của cộng đồng » nói lớn tiếng rằng « chúng ta phải có cái can đảm tha thứ cho những người cộng sản » !

Chúng ta có thể nghĩ rằng, nếu Việt-Nam được có một chế độ dân chủ như Ba Lan là quá tốt rồi, có tự do ngôn luận, tự do tín ngưỡng, được ở trong Liên Âu, độc lập tự do là quý nhất ? Tôi lấy Ba Lan, một kinh nghiệm đấu tranh chống CS thành công nhất, gương mẫu nhất, để nhắc với bạn đọc là sự thật sẽ không xẩy ra như chúng ta mong ước. Cái cay đắng của những lãnh đạo Solidarnosc hiện giờ là chuyện thật.

Tôi xin đặt một câu hỏi : « Bạn mong muốn gì cho Việt-Nam ? »

Một nước dân chủ, tự do, tiến bộ ? Thật là một con đường chông gai, cần mồ hôi, nước mắt (và máu ?). Một nhà kinh tế Pháp có tầm vóc, Alain de Sacy, có viết một cuốn sách về kinh tế Việt-Nam lấy tên  Vietnam, le chagrin de la paix (Việt-Nam, nỗi buồn hòa bình – Alain de Sacy dùng tên truyện của Bảo Ninh, Nỗi buồn chiến tranh), hiện giờ chúng ta cũng có thể nghĩ đến một « Nỗi buồn hậu cộng sản » cho ngày mai.

Vì vậy, tôi thiết nghĩ, công cuộc đấu tranh để lật đổ chế độ độc tài toàn trị cộng sản là hệ trọng, là chuyện trước mắt, nhưng chúng ta không nên để nhân dân Việt-Nam phải có cái thân phận « nạn nhân » trong một nước dân chủ chỉ có tên mà không có thật, nói là nhiều đảng mà vẫn độc đảng, và những tên trùm cộng sản hiện thời vẫn là những tên trùm của nước Việt-Nam của ngày mai.

Hiện giờ, tướng Jaruzelski, lãnh đạo CS cuối cùng của lịch sử Ba Lan, lại muốn dựa lên Tổng thống Nga Vladimir Poutine, để viết lại lịsh sử, để cướp lại cái công trình của Solidarsnosc đối với quốc gia Ba Lan. Nhân dịp lễ kỷ niệm 60 chấm dứt Đệ nhị Thế chiến tại Moscou, Jaruzelski tuyên bố rằng Solidarsnosc đã làm nước Ba Lan rơi vào tình trạng nguy hiểm, mất an ninh. Những lời tuyên bố của Jaruzelski đã làm phẩn nộ một số lớn dân Ba Lan. May thay, quốc gia Ba Lan không thể tự bóp méo lịch sử anh hùng của nhân dân Ba Lan, nên ngày 24 tháng năm 2005, Jaruzelski phải ra tòa để trả lời vụ đàn áp công nhân tại Gdansk và Gdynia năm 1970. Jaruzelski đã ra lệnh bắn vào những người thợ biểu tình, bất mãn vì giá cả lên quá cao. Kết quả : 44 người chết và mấy trăm người bị thương.

Một kinh nghiệm nhỏ này của Jaruzelski cho chúng ta thấy lịch sử bao giờ cũng ở phiá sự thật. Vì vậy bóp méo lịch sử là cái đòn hiểm độc nhất chống lại con người. Trong một cuộc phỏng vấn do chúng tôi thực hiện ngày 20 tháng tư vừa qua ông Nguyễn Thanh Giang đã nói một câu thật chí lý :  « Chúng ta không được bỏ quên quá khứ. Chúng ta phải nhìn quá khứ với đầu óc sáng suốt và lòng nhân ái ».

Lịch sử là vũ khí của sự thật, của con người. Lịch sử sẽ giúp chúng ta đấu tranh chống lại độc tài, trong và sau giai đoạn cộng sản. Đừng để cộng sản rỉ vào tai những « lý luận gia » tài tử nhất thời :  « 70% dân Việt-Nam không biết chiến tranh ». Vì sao thanh thiếu niên Việt-Nam không biết lịch sử quốc gia ? Có thể nào chúng ta có thể tưởng tượng người thanh niên nước Mỹ không biết đến chiến tranh Việt-Nam ? Người Đức không biết đến Đệ nhị thế chiến ? Vân vân và vân vân.

Không phải vì « cực đoan » mà phải nhắc đến những tội ác cộng sản. Nhưng vì lịch sử là vũ khí của  người dân Việt-Nam. Và những người trước kia đã ở trong lòng Đảng cũng nhắc với đồng bào tội ác Cải cách ruộng đất (ông Nguyễn Minh Cần), tội ác tù đày cải tạo (ông Bùi Tín). Còn tội ác thảm sát Mậu Thân ở Huế, tội ác thúc đẩy đồng bào vượt biển để cướp nhà, cướp tiền, cướp của. Đó là công việc chúng ta nên tiếp tục làm mà không sợ.

Paris 25 tháng năm 2005

Bùi Xuân Quang