Câu chuyện về lính giải ngũ của Trung quốc
Trần B́nh Nam
Mới đây trên tờ tuần báo The Economist số ngày 10 -16/11/2007 có một câu chuyện (China: Beware of demob) về những người lính giải ngũ của Trung quốc.
Chuyện kể rằng mỗi năm lính quân dịch giải ngũ lên đến 700.000 người và mặc dù đảng Cộng sản Trung quốc cố gắng kiếm công việc làm cho họ nhưng không sao giải quyết được một cách ổn thỏa. Đa số thất nghiệp, nhất là ở thôn quê. Và lính thất nghiệp đă xuống đường biểu t́nh đ̣i công ăn việc làm.
Đặc biệt trong hai năm vừa qua, việc lính giải ngũ xuống đường làm đảng Cộng sản Trung quốc rất lúng túng, v́ quân đội là ṇng cốt của chế độ. Nếu quân đội Trung quốc không ủng hộ đảng th́ chế độ Trung quốc đă sụp đổ trong cuộc nổi dậy đ̣i dân chủ của sinh viên năm 1989 tại Thiên An Môn.
Quân nhân giải ngũ gốc thành thị, đa số là sĩ quan, được xếp việc trong các công ty quốc doanh. Nhưng công ty quốc doanh càng ngày càng được giải tư để cạnh tranh với thị trường quốc tế nên càng lúc càng ít chỗ cho các cựu sĩ quan giải ngũ. Trong khi đó các công ty quốc doanh chưa giải tư cũng không muốn nhận các cựu quân nhân giải ngũ v́ các cựu quân nhân này làm việc với năng xuất kém. Họ nghĩ họ phải được đền bù sau một thời gian dài trong quân ngũ. Quân nhân gốc thôn quê đa số là lính trở về quê thường không có việc làm.
Tại cảng Yan Tai trong tỉnh Sơn Đông, tháng 7 vừa qua 2000 lính giải ngũ đă biểu t́nh trước trụ sở Hội đồng Nhân dân Yan Tai yêu cầu Hội đồng can thiệp tăng trợ cấp, nhưng Hội đồng hoàn toàn bất lực. Trong khi đó công an theo dơi và làm khó dễ những cựu quân nhân được xem là lănh đạo của phong trào.
Thái độ khó dễ của đảng Cộng sản Trung quốc không làm chùn ḷng những quân nhân cương quyết đ̣i công lư xă hội. Tháng 9 vừa qua hàng trăm cựu quân nhân trong tỉnh Sơn Đông đă tụ tập biểu t́nh trước Ủy ban Nhân dân tại tỉnh lỵ Jinan. Trong khi 300 cựu quân nhân khác biểu t́nh tại Taian cũng trong tỉnh Sơn Đông. Có tin trong tháng 9/2007 cựu quân nhân cũng đă biểu t́nh ít nhất tại 3 tỉnh khác. Tại Bắc Kinh cựu quân nhân cũng đă đột nhập Bộ Hỏa Xa để phản đối chương tŕnh huấn luyện h́nh thức tại đây.
Chuyện kể tiếp rằng tháng Tư năm 2005, các cựu quân nhân trong đó có nhiều người mặc quân phục cũ đă đến trụ sở của Quân ủy Trung Ương, cơ quan quyền lực cao nhất của quân đội Trung quốc để đ̣i công ăn việc làm. Công an đă cô lập từng nhóm và đưa họ về quê (một công thức công an Việt Nam đă bắt chước để giải tán đoàn dân oan khiếu kiện đ̣i bồi thường đất đai tại Sài g̣n ngày 18/7/2007 *). Tuy nhiên các cựu quân nhân thỉnh thoảng vẫn xuất hiện từng toán biểu t́nh trước trụ sở Quân ủy.
Biểu t́nh đ̣i hỏi quyền lợi và phản đối bất công xă hội là chuyện thường thấy tại Trung quốc cũng như tại Việt Nam ngày nay. Trong cái đất nước Trung quốc bao la có hơn 1 tỉ dân, hằng năm có hàng ngàn cuộc biểu t́nh với nhiều lư do: dân đen bị cán bộ địa phương lợi dụng quyền hành chiếm đất với lư do công ích và bồi thường không thỏa đáng, dân thành thị bị đuổi nhà để phát triển đô thị một cách bất công, dân quê ra thành phố kiếm việc không được trả thù lao xứng đáng, lính giải ngũ thất nghiệp v́ các công ty quốc doanh giải tư. Nhưng các vụ biểu t́nh này đều ở mức độ địa phương và công an ngăn chận sự phát triển của phong trào bằng cách kiểm soát thông tin và theo dơi chặt chẽ sự di chuyển của những người cầm đầu.
Thỉnh thoảng báo chí cũng cho loan tải một vài tin tức biểu t́nh cho có lệ và để chứng tỏ đảng có quan tâm giải quyết, nhưng tuyệt nhiên đảng không đả động đến các vụ cựu quân nhân biểu t́nh. Mới đây tờ China Security, một tam nguyệt san của một Trung tâm chuyên nghiên cứu về các vấn đề liên quan đến Khoa học Xă hội Trung quốc (Chinese Academy of Social Sciences) tại Hoa Thịnh Đốn, tác giả Yu Jianrong có viết một bài với nhiều chi tiết về hoàn cảnh của các cựu quân nhân tại Trung quốc. Ông Yu nói tổng số lính giải ngũ ở vùng quê toàn quốc lên đến 20 triệu người và có quan hệ chặt chẽ với nhau để cùng đ̣i hỏi quyền lợi, và họ có thể là cái gạch nối của phong trào đ̣i hỏi quyền lợi của thợ thuyền và dân quê khiếu kiện. Tác giả Yu tiết lộ rằng tại tỉnh Hồ Nam, các cựu quân nhân là ṇng cốt của một đội chống tham nhũng gồm cựu quân nhân, thợ thuyền thất nghiệp, nông dân, trí thức lên đến 100.000 người. Tờ The Economist nói các tin này không thể được kiểm chứng v́ tính cách tế nhị của nó.
Đảng Cộng sản Trung quốc đặc biệt quan tâm đến đ̣i hỏi của lính giải ngũ và ra lệnh cho các đảng bộ địa phương t́m mọi cách để giải quyết. Nhưng khả năng giải quyết của địa phương có giới hạn trong khi số lính giải ngũ càng ngày càng đông. Trong thời gian từ 1994 đến năm 2004 tổng số lính quân dịch trở về lên đến 7 triệu người. Cũng trong thời gian đó, quân số lính chuyên nghiệp cũng được giảm từ 2.5 triệu xuống 2.3 triệu. Số sĩ quan (động viên hoặc chính quy) giải ngũ chừng 600.000 người thường có được công ăn việc làm trong lĩnh vực dân sự.
Các cựu sĩ quan thường được nhét vào các cơ sở quốc doanh. Nhưng từ năm 2001, v́ cần giải tư một số cơ sở quốc doanh để chạy đua với thị trường quốc tế nên các cơ sở quốc doanh c̣n lại không đủ chỗ cho các cựu sĩ quan. Các đảng bộ địa phương giải quyết bằng cách trợ cấp tiền mặt để các sĩ quan này tự kiếm việc làm. Phương pháp này cũng không hữu hiệu lắm v́ địa phương không đủ tiền để trả măi cho người ngồi ăn không. Đa số các cựu sĩ quan muốn chờ việc trong các cơ sở quốc doanh (vừa nhàn hạ vừa có cơ hội tham nhũng *) hơn đi kiếm việc làm trong lĩnh vực tư. Theo tin của Tân Hoa Xă trong tháng Chín vừa qua, các đảng bộ đă kiếm việc cho 256.000 cựu sĩ quan, trong khi chỉ có 49.000 người tự kiếm việc cho ḿnh. Các cố gắng của đảng Cộng sản Trung quốc chỉ giải quyết được một phần nhỏ nhu cầu của quân nhân giải ngũ. Đa số c̣n thất nghiệp và lâm vào hoàn cảnh túng thiếu bi đát.
Ông Hu Xindou thuộc Viện Kỹ thuật Trung quốc ở Bắc Kinh (Beijing Institute of Technology) nói cựu quân nhân là vấn đề nhức đầu nhất của đảng. Thực tế kinh tế là một, thực tế xă hội là hai. Ở trong quân đội lính được dạy dỗ toàn những điều lư tưởng (như cần kiệm liêm chính, trung với đảng hiếu với dân *), và những điều tốt đẹp của xă hội dưới sự lănh đạo của đảng cộng sản, nhưng trở về họ thấy họ bị thiệt tḥi trăm bề trong một xă hội đầy dẫy tham nhũng. Ông Hu Xindou kết luận: cho nên nếu trong tương lai lính giải ngũ trở thành lực lượng cầm đầu cuộc tranh đấu cho công b́nh xă hội th́ không phải là một điều đáng ngạc nhiên.
Đọc bài báo của The Economist chúng ta không thể không tự hỏi: T́nh cảnh của lính giải ngũ của quân đội cộng sản Việt Nam như thế nào? Chính sách của đảng Cộng sản Việt Nam đối với họ ra sao? Họ có những bất măn không?
Trần B́nh Nam
Nov. 19, 2007
(*) ghi chú của người thuật