Cách đây mười thế kỷ, thiền sư Măn giác thốt ra một câu : « Đêm qua, sân trước, một cành mai », để nhắc, mùa Xuân đi, nhưng chưa đi hết, và ḷng chúng ta, tưởng đă tàn tạ v́ cuộc đời xế chiều vẫn c̣n nẩy nở một cành hoa. Văn chương, và h́nh thức cô đọng của văn là thơ, thật lạ lùng, chỉ mỗi một câu mà có thể để muôn đời.
Nhiều người cho rằng cộng đồng Việt-Nam ở Pháp không đoàn kết, ích kỷ. Nhưng bạn thấy không, trước cảnh tan thương v́ cơn sóng ác quỷ ở Ấn Độ dương, người Việt vùng Paris đă cùng nhau « xuống đường », không ngại công lao, và « ba cây chụm lại » đă lên ḥn núi cao.
Có phải giữa cái vườn khô khan của cộng đồng vẫn có một cành mai ?
Lúc Đức Giáo Hoàng Gioan Phao Lô II c̣n sống, tôi nghe không biết bao nhiêu người chỉ trích ngài, và lúc thấy ngài tranh đấu chống tử thần đến giây phút cuối cùng, tôi không khỏi mong ngài rời cơi thế trong b́nh an. Không ngờ cái chết của Đức Giáo Hoàng Gioan Phao Lồ đệ nhị lại là một trong những công tŕnh lớn lao nhất của ngài. Lúc một nhân vật mất đi, người ta nói đến công tŕnh của nhân vật ấy và hay thương tiếc, nhưng lúc Đức Giáo Hoàng rời trần, người ta cũng khóc, cũng thương, cũng nhắc đến công tŕnh vĩ đại cho ḥa b́nh, nhưng lúc nước Ai Cập để tang một Giáo chủ Thiên chúa giáo trong nhiều ngày, th́ đối với tín đồ Hồi giáo chân chính, ảnh hưởng mạnh hơn tất cả mọi diễn văn kêu gọi ḥa b́nh. Có phải cái chết của Đức Giáo Hoàng là sứ điệp vô cùng sâu sắc, vô cùng cao cả cho tha thứ và yêu thương ?
Có phải trong ḷng người Hồi giáo, người Công giáo, ḷng chúng ta, cho đến ḷng những người tưởng khô cạn đă có thể thấy nở một cành mai ?
Từ lúc nhân loại bước vào thế kỷ 21, tất cả những hận thù, những nguồn lực bị đè nén, lại bùng nổ. Chúng ta chứng kiến một sự đổi thay có nhiều lư do để bi quan. Những mối lo tâm, những vết thương của thế kỷ trước chưa được lắng đọng hay hàn gắn th́ giai đoạn chúng ta đang sống vẫn đưa đến những cảnh khổ đau cho con người từ con người gây nên. Nếu trong thế kỷ 20, những sự tàn phá đă đế từ kỳ thị chủng tộc, từ ư thức hệ phi nhân, th́ thế kỷ 21, những thảm cảnh rùng rợn là do từ cuồng tín tôn giáo. Tôn giáo được có để giúp con người sống với hai chữ hy vọng, để con người giải thoát được khỏi cái thân phận bần hèn của cuộc sống, chứ nhất định không đem đến hận thù, kỳ thị, giết chóc. Vâng, chúng ta có nhiều lư do để bi quan. Nhưng chúng ta, những người bạn thương phế binh VNCH thường cùng nhau chứng kiến những cảnh đau khổ đến tận cùng, như anh thương phế binh không c̣n tay, không c̣n chân, mà vẫn bám lấy sự sống, rồi con người anh lần lần sống lại với cái ǵ c̣n lại, cái ǵ c̣n lại của anh là nghị lực của sự sống, và có lẽ anh cũng hưởng được một cái ǵ đó của đời, như t́nh yêu thương của những người thân thiết, th́ chúng ta c̣n lư do để bi quan ?
Đêm qua, sân trước, một cành mai. Cành mai đó là sức sống của anh thương phế binh, là tấm ḷng của bạn lúc bạn trở về với những người đă gánh chịu hy sinh cho đất nước, cho dân tộc.
Bạn ơi, câu « thơ » của thiền sư Măn Giác, không phải là văn, là thơ, không phải là « nghệ thuật » cầu kỳ, mà là một tiếng thốt của một người nh́n thấy sự thật trước mắt, sự thật giản dị, trần truồng, không chiến giáp, không gươm giáo, như một đứa trẻ sơ sinh bật ra tiếng khóc chào đời. Tiếng khóc đem đến nụ cười hy vọng của những người chung quanh.
Tôi theo bạn, xuống đường, chúng ta cùng nhau đi giữa những mùa Xuân.
Bùi Xuân Quang tháng tư 2005